
De documentaire ‘Zonder ons, geen wij’ (Join or Die, 2025) bouwt voort op het werk van politicoloog Robert Putnam. Putnam is vooral bekend van zijn invloedrijke boek Bowling Alone (2000), waarin hij stelt dat het lidmaatschap van verenigingen de laatste decennia sterk is afgenomen. Een ontwikkeling met grote maatschappelijke gevolgen. Symbool voor afbraak van sociaal kapitaal: minder verenigingen, minder gemeenschapszin leidt tot minder vertrouwen in elkaar en in de democratie. Want, zo stelt hij, plekken waar mensen elkaar ontmoeten en meedoen: dát is het cement van onze samenleving.
Nu denk je vast: is er nog een weg terug? Kunnen we dit tij nog keren? Ja zeker! Deze documentaire is geen doemscenario, in tegendeel. Het schetst een hoopvol perspectief, want: ‘bij elkaar komen, is een kunst die we (weer) kunnen aanleren, verbeteren’. Aan sociaal kapitaal, netwerken, relaties en het vertrouwen dat ontstaat als mensen elkaar kennen, kunnen we bouwen. Waar buren elkaar tegenkomen, groeit verbondenheid. Waar ruimte is voor initiatief, bloeit samenwerking.
Putnam onderscheidt twee vormen van sociaal kapitaal:
Bonding sociaal kapitaal: de verbindingen binnen een bestaande groep of gemeenschap. Dit gaat over hechte relaties, zoals die met familie, vrienden en buren.
Bridging sociaal kapitaal: de uitwisseling van sociaal kapitaal tussen verschillende sociale groepen. Terwijl bonding sociaal kapitaal vooral speelt binnen hechte groepen, helpt bridging sociaal kapitaal juist om relaties op te bouwen met anderen buiten de eigen kring.
Beide vormen zijn volgens Putnam essentieel voor maatschappelijke cohesie en een gezonde democratie.
Welke oplossingen zijn voorhanden?
Lid worden van een club of organisatie. De documentaire benadrukt het belang van deelname aan clubs en organisaties en toont voorbeelden van gemeenschappen die actief werken aan het versterken van sociale banden, zoals buurtverenigingen en lokale initiatieven. Met als gevolg: sterkere gemeenschappen en een verbeterde democratische participatie.
Herstel van “civic infrastructure”. Putnam pleit voor het opnieuw opbouwen van plekken en structuren waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, fysiek én digitaal.
Bijvoorbeeld door:
Bevorderen van bridging in plaats van alleen bonding
Putnam waarschuwt voor bubbels: hechte groepen die te gesloten zijn. Zijn oplossing: stimuleer bruggenbouwende activiteiten. Projecten waarin mensen van verschillende leeftijden, achtergronden of overtuigingen samenwerken aan iets concreets.
Ja, ja en nog een keer ja
Precies dit. Al het bovenstaande vormde voor ons de inspiratie voor de Buurt Stek. Want dit is geen toevallig bankje of ‘zomaar’ een ontmoetingsplek. Het is een bewust ontworpen infrastructuur voor verbinding met als basis een gedeelde plek. Een buurtschuur, buurtkeuken of -tuin waar buren elkaar zien, elkaar leren kennen en samen plannen smeden.
Dat maakt de Buurt Stek tot een plek waar ‘wij’ tastbaar wordt. Het krachtigste van de Buurt Stek is dat het bewoners in beweging zet. Niet als passieve gebruikers, maar als mede-eigenaren van hun leefomgeving. Ze nemen initiatief, voelen trots en bouwen samen iets op. Precies waar ‘Zonder ons, geen wij’ voor pleit: herstel het wij door actief mee te doen.
Laat je ook inspireren. En bekijk de documentaire ‘Zonder ons, geen wij’ op NPO Doc via deze link.